Lepeltjestheorie: hoeveel lepels heb jij op een dag?

Hoeveel lepels heb jij op een dag te besteden? Lepels aan energie voor wat jij wilt doen?  Soms heb je dat je op een beeld als metafoor stuit, en denkt: dat had je toch ook zelf kunnen bedenken! De lepeltjestheorie van Christine Miserandino maakt gebruik van lepels aan energie als metafoor om aan de ander te kunnen uitleggen waarom de vermoeidheid zo’n spelbreker kan zijn in het leven met een ziekte of beperking.
Met de lepeltjestheorie hebben mensen met een chronische ziekte of beperking tegelijkertijd een krachtige tool in handen om te leren balanceren met hun energie, wat na jaren van gewenning nog altijd lastig kan zijn.

Ratrace

Het grootste probleem van mensen met een chronische ziekte of beperking is dat ze worstelen met hun beperkt besteedbare energie en niet altijd goed kunnen traceren waar hun energie naar weglekt. Een leven in de hoogste versnelling volhouden lukt niet; veel ballen hoog houden doet hen opbranden.
Gezonde mensen houden de ratrace langer vol. Vroeg of laat zullen mensen hun leven op de pauzeknop moeten zetten, terug naar af moeten en opnieuw hun energie leren verdelen.

De Lepeltjestheorie

Hoe leg jij aan gezonde mensen uit dat je elke dag een lage of zelfs bijna lege accu hebt? Met de metafoor van de lepeltjes, de Lepeltjestheorie van Christine Miserandino, heb je goud in handen, om voor eens en altijd uit te leggen waarom je soms de spelbreker moet zijn, niet (fulltime) kunt werken en moet knokken om kwaliteit van leven te houden.

Lepeltjes plannen

Stel, je krijgt van mij een handvol lepels die je vast mag houden. En ik zeg: vandaag heb jij 12 lepels energie en daarvan moet je alles doen. Bedenk goed hoeveel energie een activiteit kost en plan je dag. Heb je geen lepels meer over, dan lig je op je bed. Game over. Wat zou jij vandaag gaan doen?
Let op: voor een gezond persoon kost het ochtendritueel misschien nul lepels of slechts een lepel, waar het voor jou al drie lepels kan kosten.

Ik geef je een voorbeeld. Mijn doordeweekse dag, zonder feestjes of iets bijzonders, ziet er als volgt uit:

  • Opstaan, douchen en aankleden: 1 lepel
  • Kinderen de deur uit krijgen: 2 lepels
  • Rondje huishouden: 2 lepels
  • 3 uurtjes schrijven: 1 lepel
  • Lunch in mijn eentje: 0
  • Boodschappen doen: 2 lepels
  • Kinderen ophalen uit school: 1 lepel
  • Middag speelafspraakjes: 1 lepel (2, als ik ze van speeladresjes af moet plukken)

Nu is het tricky, want ik heb nog maar twee lepels over. Als ik ga koken, heb ik nog een lepel om de kinderen naar bed te brengen en dan kan ik niets meer, zelfs niet voor de televisie hangen. Een gezonde moeder heeft meestal na een werkdag nog lepels over om te sporten, met een vriendin af te spreken in de stad of een avondje Netflix te kijken.
Lepels kunnen overigens permanent verdwijnen door progressie van je ziekte, waardoor je structureel minder lepels energie hebt te besteden.

Valsspelen met lepeltjes

Wat ik je nog niet verteld heb, is dat je een voorraad aan lepels mag aanleggen. Je mag lepels sparen, voor als je weet dat je morgen of overmorgen een feestje hebt. Je mag daarnaast ook valsspelen en lepels van morgen stelen, zodat je vanavond toch nog iets leuks kunt doen.
Valsspelen is in dit geval niet erg, in die zin dat dit beeld jou helpt om anderen uit te leggen, waarom je de ene dag meer kunt dan de andere dag, waarom je wel naar een concert gaat of vrijwilligerswerk kunt doen maar geen (fulltime) betaald werk hebt. Je plant je lepels, spaart ze op of je gebruikt alvast een lepel van morgen.

Lepels tekort

Frustrerend is het wel, als je met regelmaat lepels tekort hebt of tijdelijk of permanent een lepel of meer per dag minder te besteden hebt. Elk jaar ben ik vanaf eind oktober tot en met januari in een diepe winterslaap. Ik ben dan al blij als het leven voor de kinderen kan blijven doorgaan.
Mijn focus ligt dan op het overleven en het beste maken van de feestdagen en de kerstvakantie. In deze periode plan ik zo weinig mogelijk activiteiten voor mezelf en voel ik me bevrijd als de sneeuwklokjes weer in bloei staan.

Een schrale troost

Leven met een chronische ziekte of beperking is hard werken, plannen, wikken en wegen en uiteindelijk leven met de consequenties van de ziekte en de keuzes die je maakt.
Een schrale troost, je bent je misschien meer bewust van waar je je lepeltjes aan besteedt dan mensen zonder een aandoening, die hun lepels aardig kunnen verkwisten. Vandaag heb ik met plezier 3 lepels aan deze column gegeven.

Voor meer informatie over de lepeltjestheorie van Christine Miserandino, ga naar Butyoudontlooksick.com.

Aangepast na eerdere publicatie in patiëntenblad Raakvlak van Oogvereniging Oog & Oor, 27 februari 2018.

Reacties